Quản lý đau cho chó mèo — WSAVA 2022 adapted cho clinic nhỏ ĐNA

WSAVA coi đau là “vital sign thứ 4” — nhưng bao nhiêu clinic ĐNA thực sự chấm đau mỗi bệnh nhân? Opioid có sẵn ở TH nhưng hạn chế ở VN. Gabapentin dễ mua nhưng ít ai dùng cho đau.

Bài này tóm tắt WSAVA 2022 + AAHA 2022 Pain Guidelines thành bảng tra thực tế cho clinic nhỏ.

⚠️ Liều dưới đây là reference từ guidelines, KHÔNG phải protocol kê đơn. Verify với formulary hiện hành.

4 nguyên tắc lớn

1. Đánh giá đau có hệ thống — dùng pain scale, không đoán
2. Multimodal analgesia — phối hợp nhiều nhóm thuốc, giảm liều từng thuốc
3. Preventive analgesia — giảm đau TRƯỚC khi đau (pre-/intra-/post-op)
4. Cá thể hóa — theo loài, tuổi, bệnh nền, availability thuốc

Pain scales — chọn cái nào

Tool	Loài	Validated?	Phù hợp clinic nhỏ
Glasgow CMPS-SF	Chó	✅ Mạnh nhất	Có, nếu training
Glasgow CMPS-Feline	Mèo	✅	Có
Feline Grimace Scale	Mèo	✅	Rất dễ dùng
CSU Canine	Chó	Teaching tool	Dễ nhất để bắt đầu

Bắt đầu: CSU cho chó (dễ triển khai) → upgrade Glasgow khi team quen. Mèo: Feline Grimace Scale (nhìn mặt) + Glasgow Feline.

Khi nào chấm đau

• Baseline trước mổ
• 30 phút sau extubation (khi đủ tỉnh)
• Mỗi 2-4 giờ trong nội trú
• Chronic pain: tái khám mỗi 3-6 tháng

NSAIDs — xương sống analgesia

Thuốc	Chó	Mèo	Chú ý
Meloxicam	0.2 mg/kg ngày 1, 0.1 mg/kg duy trì	0.05-0.1 mg/kg SC single, 0.01-0.05 PO duy trì	Label khác theo nước
Carprofen	4.4 mg/kg/day PO	Không recommended routine	GI/renal monitor
Robenacoxib	1-2 mg/kg PO	1-2.4 mg/kg PO (labelled!)	1 trong ít NSAID labelled mèo

⚠️ Paracetamol chống chỉ định tuyệt đối ở mèo — methemoglobinemia gây tử vong.

Opioids tại ĐNA — thực tế

Thuốc	TH	MY	VN
Morphine	✅ Dùng rộng	✅ Có permit	⚠️ Kê đơn 3 liên, 7 ngày
Tramadol	✅ Phổ biến nhất	✅	✅
Buprenorphine	⚠️ Hạn chế	✅ Permit psychotropic	⚠️ Khó
Fentanyl	⚠️ Referral centers	⚠️	⚠️

Thực tế: Tramadol + NSAID là combo phổ biến nhất ĐNA cho acute pain. Morphine available hơn ở TH.

⚠️ Tramadol ở chó: AAHA 2022 ghi rõ oral tramadol không chứng minh hiệu quả nhất quán hậu phẫu ở chó — do chó chuyển hóa active metabolite M1 kém hơn mèo. Không nên dùng tramadol làm analgesic chính ở chó. Ở mèo thì hợp lý hơn nhưng vị đắng gây khó cho uống.

Adjunctive — thuốc bổ trợ

Thuốc	Chỉ định	Liều chó	Liều mèo
Gabapentin	Neuropathic, chronic, anxiety	5-10 mg/kg BID-TID	5-10 mg/kg BID
Amantadine	Wind-up/chronic, add-on NSAID	3-5 mg/kg SID	3-5 mg/kg SID
Ketamine CRI	Perioperative, wind-up	2-10 mcg/kg/min	Thận trọng

Perioperative protocol — ví dụ OVH chó

graph LR
    A["Pre-op"] -->|"NSAID + opioid"| B["Intra-op"]
    B -->|"Local block + CRI nếu cần"| C["Post-op 0-4h"]
    C -->|"Pain score q2h"| D["Post-op 4-24h"]
    D -->|"NSAID + opioid PRN"| E["Discharge"]
    E -->|"NSAID 3-5 ngày + gabapentin nếu cần"| F["Tái khám 10-14 ngày"]

Dấu hiệu đau — checklist

Chó

☐ Thay đổi posture/dáng đi | ☐ Giảm hoạt động | ☐ Giảm ăn | ☐ Liếm/chú ý vết mổ | ☐ Whine/cry | ☐ Restless/panting | ☐ Praying position (đau bụng)

Mèo

☐ Tai cụp, orbital tightening | ☐ Hunched posture | ☐ Trốn/hide | ☐ Im lặng bất thường | ☐ Hissing | ☐ Giảm grooming | ☐ Giảm ăn

Mèo che giấu đau tốt hơn chó — Feline Grimace Scale giúp phát hiện sớm.

Phần mềm VetGo tích hợp pain scoring — ghi BCS + pain score mỗi lần khám, trend chart cho follow-up.

---

Nguồn: WSAVA Pain Guidelines 2022, AAHA 2022, Merck Vet Manual.